• Tel: 010 4712313
  • Hof van Spaland 31
  • 3121 CA Schiedam

Boekbesprekingen

Home » Boekbesprekingen » Jaap Robben - Birk

Jaap Robben - Birk

Jaap Robben - Birk 

Begin dit jaar lag er opeens een prachtige atlas in de boekwinkel: De atlas van afgelegen eilanden. Korte biografietjes van eilanden waar de samenstelster van deze atlas Judith Schalanski meer dan waarschijnlijk nooit zal komen. Het eiland dat Jaap Robben in zijn roman Birk schetst en dat ergens tussen Schotland en Noorwegen in zee drijft, had zo in de fraaie atlas kunnen staan. Maar het eiland van Robben is fictief. Uit de tekst valt wel op te maken dat het dichter bij Noorwegen dan bij Schotland ligt, want een bootreis van een paar uur brengt de eilanders al bij Tramsund, een stad waar vertier kan worden gevonden. Bovendien is de naam van de hoofdpersoon in dit verhaal Mikael Hammerman, en dat klinkt ook niet Brits.
Mikael woont met zijn ouders op een klein eilandje samen met buurman Karl, een ruwe visser. Ooit woonde er in het derde huis dat op het eiland staat nog een oude vrouw, maar zij is overleden. Haar leegstaande huis dat langzaam tot een ruïne vergaat, speelt een grote rol in het boek. Mikael is 11 jaar als zijn vader voor zijn ogen in de woeste zee de strijd met de sterke stroming verliest en verdrinkt. Een onbegrijpelijk verlies dat de jongen nauwelijks kan bevatten. Dagelijks speurt hij met zijn verrekijker de zee af in de hoop zijn vader terug te zien zwemmen of loopt hij naar het huis van de overleden weduwe in de verwachting dat zijn vader, Birk, daar op hem wacht. Een schuldgevoel speelt hem daarbij parten, probeerde Birk niet de nieuwe bal van Mikael van de zee te redden?
De nieuwe situatie zorgt ervoor dat de verhouding tussen Mikael en zijn moeder drastisch verandert en de andere eilander Karl eist een steeds dominantere rol op ten opzichte van beiden.
Mikael wordt ouder. Hij ontwikkelt zich tot een puber met dons op zijn bovenlip en met sterke seksuele prikkels. Op een dag verbiedt zijn moeder hem haar nog langer mama te noemen. Kleding van Birk wordt hem opgedrongen…
Ondertussen verblijft Mikael regelmatig in het vervallen huis waar hij zich ontfermt over twee meeuwen, een moedermeeuw en een kuiken. Hij sluit ze op in een slaapkamer, voert ze en probeert het meeuwenjong afhankelijk van hem te maken. Als een vader wil hij voor hem zijn.
Tegelijkertijd penetreert Karl steeds nadrukkelijker in het gezin Hammerman. Hij laat Mikael klusjes voor hem opknappen, neemt hem mee naar Tramsund waar Karl de vrouwtjes gaat opzoeken (alleen al dat hij alle vrouwen ‘vrouwtjes’ noemt, bestempelt hem) en als Mikael hem op een dag met een oud, maar nog netjes wit overhemd van Birk ziet lopen en hij even later probeert zijn moeder te verleiden, breekt letterlijk de pleuris uit op het eiland.
En langzaam begint het bij Mikael door te dringen dat hij de vervanger van zijn vader aan het worden is…
De toon van Robben is afwisselend. Even wispelturig als de stemmingswisselingen bij de moeder beschrijft hij de situaties. En de toon is broeierig wat de ontluikende seksualiteit bij Mikael extra onderstreept. Maar de liefde die overal doorheen sijpelt, overheerst en overschaduwt de lucide toestand van de moeder. Kortom Birk is een overdonderend romandebuut van een veelbelovende jonge auteur die er in ieder geval verantwoordelijk voor is dat ik het boek ontroerd (en met tranen in de ogen) na de laatste pagina dichtsloeg. 

 

De Geus
255 pag.
€ 19,95

Ruud Aret - Beoordeling 9