• Tel: 010 4712313
  • Hof van Spaland 31
  • 3121 CA Schiedam

Hannelore Grünberg-Klein - Zolang er nog tranen zijn

Hannelore Grünberg-Klein, de moeder van Arnon, schrijft in deze mooi uitgegeven memoires over haar jeugd. Haar jeugd als opgroeiend joods meisje in Duitsland in de jaren van Hitlers opkomst. Het is een document geworden met aangrijpende scenes.
Na een gelukkige jeugd tot aan de lagere school, breekt de Kristallnacht alles af. De brandende synagogen en kapotgeslagen winkels van Joden betekenen een einde van de kindertijd. Het gezin probeert met alle macht een visum te bemachtigen, voor welk land dan ook. Uiteindelijk wordt het een visum voor Cuba en reizen ze met de St. Louis af. In de haven van Cuba blijkt dat door politieke spelletjes en malversaties er van de 937 passagiers die aan boord zijn, er maar 18 toegang krijgen tot het land. Ondanks vele diplomatieke inspanningen moet het schip terug naar Hamburg. Op het laatste moment nemen België, Frankrijk, Groot-Brittannië en Nederland de groep op.
Hannelore komt in het Lloyd Hotel terecht en na de bezetting moet de familie naar Westerbork. Tot juli 1942 had het leven in Westerbork voor Hannelore rust, regelmaat en ritme. Ze was lid van de Schulerkreis en dat eiste veel van haar aandacht. Toneelstukken werden gespeeld en liederen gezongen. Na juli 1942 werd Westerbork een Durchgangslager en begonnen de deportaties. Begin 1944 gaat er een groot transport naar Theresienstadt, met daarbij Hannelore en haar familie. Later gaat het naar Auschwitz, waar Hannelore tewerkgesteld wordt, in plaats van gelijk vermoord te worden. Ze moet in een vliegtuigfabriek werken, onder erbarmelijke omstandigheden. Ze weet te overleven, tot aan de bevrijding, die niet als zodanig gevierd wordt, zo slecht is iedereen eraan toe.
Via Frankrijk komt ze terug naar Nederland, waar ze vijf jaar later haar echtgenoot leert kennen. Maar dat is een heel ander verhaal... besluit Hannelore haar memoires.
In haar beschrijvingen van het vooroorlogse leven noemt ze veel andere Joodse families. Bijna elke beschrijving eindigt met de zin: Zij hebben het kamp niet overleefd. Door de soms letterlijke herhaling, grijpt dit je echt naar de keel. Steeds weer.
Je kan Hannelores vertwijfeling bijna voelen als ze in Theresienstadt een poging wil doen om haar vader van het transport te redden; een poging die voor haar hoogstwaarschijnlijk de dood zal betekenen. Uiteindelijk doet ze het toch niet, een beslissing waar ze later in haar leven nog vaak wakker van zal liggen.
In zijn nawoord schrijft Arnon Grunberg dat zijn oeuvre een voetnoot is bij dit boek en bij zijn moeders leven, maar los daarvan zijn het memoires die een ieder zou moeten lezen.


Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar
172 pagina's
€18,50

Gerben - Beoordeling 7,5