• Tel: 010 4712313
  • Hof van Spaland 31
  • 3121 CA Schiedam

Julian Barnes - Het tumult van de tijd

Soms kan het zo lopen: de ontwikkeling die een schrijver meemaakt in zijn oeuvre loopt synchroon met je eigen leesvoorkeuren. Vijftien á twintig jaar geleden was ik geïntrigeerd door Julian Barnes toen hij de speels-experimentele boeken Flauberts papegaai en De geschiedenis van de wereld in 10½ hoofstuk schreef en een paar jaar terug werd ik ontroerd door Hoogteverschillen en Alsof het voorbij is. Vorige week las ik Barnes' nieuwe: Het tumult van de tijd en hij wist me alweer te grijpen.
De eerste scene van het boek weet je meteen te grijpen en weerspiegelt het hele boek: Een man staat 's nachts voor de lift, in zijn appartementencomplex. Hij heeft een koffertje in zijn hand. Hij wacht tot de Geheime Dienst hem komt halen. Elke keer als de lift zich in beweging zet, denkt hij: nu komen ze me halen. Maar ze komen niet. De lift stopt soms op een eerdere verdieping en af en toe zelfs op zijn eigen, waarna er een buurman uitstapt, die hem eens aankijkt. Nooit komen ze voor hem, maar ieder moment worden ze verwacht.
Die spanning, het gevoel dat het nu jouw beurt weleens kan zijn, zit door de hele roman heen.
De man is de componist Shostakovitsj en zijn nieuwste opera heeft Stalin niet kunnen bekoren, iets dat tot een vernietigende bespreking in Pravda heeft geleid: Warboel in plaats van muziek. Het werk zou 'de geperverteerde smaak van de bourgeoisie prikkelen met zijn gejaagde, neurotische muziek.
Hierna is het nooit meer goed gekomen tussen Shostakovitsj en de Staat. Soms wordt hij gerehabiliteerd, maar altijd is er de suggestie dat hij de Macht moet volgen, anders loopt het verkeerd af. De wurgende werking hiervan blijf je voelen.
Barnes weet de sfeer in de Sovjet-Republiek beklemmend goed neer te zetten. Altijd moet Shostakovitsj kiezen tussen zijn zelfrespect, zijn eer en zijn veiligheid. De compromissen die hij moet maken, slopen hem geestelijk en fysiek. Hij hoopt dat ooit in de geschiedenis communisme en fascisme er niet meer zullen zijn en dat er dan boven het tumult van de tijd, alleen nog de muziek zal zijn. Volkomen vrij. Dat is wat de componist achter wil laten en dat is ook één van de vragen die Barnes stelt aan de lezer: Wat laat jij achter na je leven? Dit doet hij op zo'n manier dat je na lezing alleen maar vol bewondering over Barnes' schrijfkunst kunt spreken.


Uitgeverij Atlas Contact
223 pagina's
€ 19,99


Beoordeling 9