• Tel: 010 4712313
  • Hof van Spaland 31
  • 3121 CA Schiedam

Hagar Peeters - Malva

Vanuit het hiernamaals vertelt een jonggestorven meisje haar verhaal aan een hedendaagse schrijver.
Het meisje is met een waterhoofd geboren, heet Malva en is de enige dochter van de grote Chileense dichter Pablo Neruda. Vanwege haar gebrek verzwijgt de grote dichter het bestaan van zijn dochter. Noch in zijn poëzie, noch in zijn memoires is er sprake van Malva.
Dat Malva juist Hagar Peeters uitverkoren heeft, dat kan niet anders, twee redenen: Hagar is een dichter en Hagar heeft een vader die haar de eerste elf jaar van haar leven eveneens heeft ontkend.
Dat schept een natuurlijke band.
In haar hiernamaals is Malva omringd door lotgenoten en praat zij onder andere met de oude filosoof Sokrates. De Poolse Nobelprijswinnaar Szymborska waart er rond en Federico Garcia Lorca vertelt haar over haar vriendschap met haar vader. Haar lotgenoten zijn van een andere orde; drie kinderen van grote literaire importantie. De zoon van Henry Miller die het syndroom van Down had, de schizofrene dochter van James Joyce en de dwerg Oscar Matzerath als papieren zoon van Günther Grass, almaar roffelend op zijn trommeltje.
Opvallend aanwezig in het boek Malva is de puntkomma. Het symbool voor Malva voor een triest leven voor haar dood op achtjarige leeftijd en het schitterende verhaal dat zij daarvan na haar dood gemaakt heeft.
Een vader die zijn kind verloochend, kan uiteraard geen positief ogend portret opleveren. Vooral niet als het uit de mond van een dochter komt. Neruda wordt neergezet als een liefdeloze schuinsmarcheerder die zijn vrouw, Malva’s moeder, met weinig respect benaderde zoals blijkt uit het volgende fragment:

Hij kwam altijd op onbepaalde tijden terug, altijd diep in de nacht, als zij nog lag te wachten, want ze kon toch de slaap niet vatten. Ze lag te woelen in de hitte, te koken in haar eenzaamheid. Ze was opgesloten in die toren met alleen de luchten als gezelschap; omringd door luchtbellen, luchtkastelen, zinsbegoochelingen en in de verte beneden de lichtjes als fata morgana’s die de plaatsen aangaven waar hij uithing in het gezelschap van zo veel andere vrouwen. Daar gebeurde het en zij was hier. O, jaloezie! Hij probeerde het niet eens te verbergen, kwam met lippenstift op zijn wangen binnenzetten, steeds andere odeurs in zijn hals, haren op zijn schouders van zijn verfomfaaide jasje. Nog dronken, olijk en vrolijk wierp hij dan zijn kledingstukken over de stoelen, zij lag hem te observeren vanuit het bed. De vrouw op haar zij, naakt standbeeld met gefronst voorhoofd, hoofd gestut op één arm. Arme mummie, dacht hij, in je doodskleed, in je lijkkist. Moet ik vannacht naast je gaan slapen in die bedompte tombe die je van ons echtelijke bed hebt gemaakt?

Die wachtende vrouw is Maruca Reyes-Hagenaars, van Nederlandse afkomst en kort voor het begin van de Tweede Wereldoorlog door Neruda vanuit Spanje op de trein gezet. Samen met haar Malva. Ook zij zal door de grote dichter die er toch prat op ging op zijn sympathie voor de misdeelden, vergeten worden. In Nederland wordt Malva bij een pleeggezin in Gouda ondergebracht waar zij in 1941 sterft.

In het verhaal gaan Malva en Hagar hand in hand op zoek naar de ware reden waarom een vader zijn kind in de steek laat. De woorden van Sokrates, de poëzie van Szymborska en Garcia Lorca, de ervaringen van haar lotgenoten: ergens moet de waarheid verborgen liggen.
Behalve haar eigen vader volgt Malva ook die van Hagar. Er zijn raakvlakken: Hagars vader was in de jaren ’70 actief in het Chili Komitee Nederland en reisde veel door het Zuid-Amerikaanse land. Hij publiceerde daar boeken en artikelen over. Zo was hij ook in Santiago tijdens de begrafenis van Neruda. De vraag is of Malva Hagars vader aandraagt of dat de schrijfster zelf hem ten tonele voert?

Een mooi fragment in het boek is de ontmoeting tussen Sokrates en Neruda. In de dialoog die ontstaat, wijst de oude wijsgeer de grote dichter op zijn verantwoordelijkheden als vader:

Waarde Neruda, als jij daadwerkelijk meent dat alle mensen gelijkwaardig zijn en dat je zwakken en de stemlozen een stem moet geven, hoe komt het dan dat jij jouw eigen dochter hebt verbannen en verzwegen?

(…)

Beste Sokrates, uiteraard is dat mijn taak geweest, zo goed als het de jouwe was om voor jouw kinderen te zorgen. Drie had je er (…). Toch heb jij de gifbeker verkozen boven de zorg voor hen, terwijl je door je vrienden nog zoveel uitwegen werden geboden om aan het vonnis van de rechter te ontkomen.

En zo ongeveer vijf pagina’s lang.

Malva fladdert na haar dood, gelukkiger dan ooit, bezoekt evenementen waar haar vader alle aandacht opeist, klimt op zijn schoot, maar kan hem als engel niet aanspreken. Die kans zou wel in het hiernamaals aanwezig zijn geweest, maar vader en dochter hebben elkaar slim ontlopen.

Eindconclusie: dit prozadebuut van Hagar Peeters ontroert en overtuigt. De dichter in haar is evident aanwezig. Mooie poëtische zinnen maken deze roman compleet en haar gang op het prozapad smaakt duidelijk naar meer. Nog veel meer…


Uitgeverij De Bezige Bij
320 pagina's
€ 19,90

Beoordeling 8½