• Tel: 010 4712313
  • Hof van Spaland 31
  • 3121 CA Schiedam

Wim Daniëls - De lagere school

Het eerste wat ik deed toen ik het boek De lagere school van Wim Daniëls in handen kreeg, was het openslaan op de pagina met inhoudsopgave. Alsof ik de pijn nog op mijn handen voelde van de tik met een liniaal van juffrouw Adams in de eerste klas van de Rotterdamse Korenbloemschool, zocht ik naar het hoofdstuk ‘straffen’. Ik vergat even de normale volgorde in een boek en las meteen vanaf pagina 127. Het besef dat ik met de houten meetlat er genadig was afgekomen steeg met elke regel die ik tot mij nam. Oké, eeuwen geleden beoefende de meester zijn educatieve baantje gewapend met een plak, een rietje of een roe en zal het in de tand des tijds als opvoedkundig gezien zijn, maar wat te denken van de herinnering van een persoon die voor straf een halfuur met zijn blote voeten in de sneeuw moest staan of het ondeugende meisje dat voor de klas geroepen werd waarop haar jurkje boven haar hoofd werd vastgebonden. De man of vrouw voor de klas was er niet alleen om je kennis bij te brengen, hij/zij voelde zich ook geroepen menig pupil tot op het bot te vernederen. We praten over de jaren ’50 –’60 van de vorige eeuw. Gelukkig gaat het daaropvolgende hoofdstuk over beloningen, al waren het slechts poëzieplaatjes of stempeltjes in het schrift die het opleverden.

Wim Daniëls, bekend van o.a. boeken over de Nederlandse taal, groeide op in het Brabantse dorp Aarle-Rixtel aan de rand van De Peel en bezocht daar het katholiek lager onderwijs. Voor zijn onderzoek putte hij niet alleen uit eigen ervaringen, maar maakte hij gebruik van de herinneringen van tientallen personen. Het boek is de geschiedenis van het lager onderwijs in de meest brede zin, toch zijn de meeste afkomstig uit de katholieke hoek. Zijn boek telt 32 hoofdstukken en dus evenzoveel onderwerpen. Wat dat betreft mag het volledig genoemd worden. Lees over het gescheiden onderwijs,de meisjes- en jongensscholen. Wat te doen als je als meisje de opdracht van je ouders kreeg een broertje op te halen na schooltijd, als de juf even daarvoor verboden had de weg naar huis via de jongensschool te nemen. Lees over de strijd om linkshandig schrijven uit te bannen waarbij weer die vermaledijde liniaal uit de lade gepakt werd of zelfs de vingers van de linkerhand met tape aan elkaar werden geplakt. Leren schrijven met een kroontjespen, de vlekken die dit veroorzaakte, het door moeder zelf geknutselde inktlapje. Ik herinner mij dat ik ooit een inktpotje in zijn geheel uit het schoolbankje trok. Het leesboekje waar de inkt overheen vloeide bleek niet absorberend en was voor verder gebruik totaal ongeschikt, maar mijn ouders moesten wel een paar guldens opdoeken.

En dan de opgelopen trauma’s die veroorzaakt werden door de lauwwarme flesjes melk die elke ochtend tegen de eerste speelpauze werden uitgedeeld. Met melk meer mans, maar hier werd voor mij de afkeer voor alle vocht wat zuur smaakt gewekt. In mij school geen melkbrigadiertje. Of denk nog eens terug aan de schooltandarts waarover de ‘echte’ tandartsen smalend vertelden “dat het bloed onder de bus stroomde”. Daniëls haalt een persbericht aan uit 1973 over een 10-jarig meisje dat voor de schooltandarts op de vlucht was geslagen en zich verstopt had in een afgelegen schuur. Twee agenten wisten haar veel later thuis te brengen.

De lagere school is een feest van de herkenning die bij iedereen die nu 60 jaar of ouder is veel beelden oproept. Sommige reacties van personen die Wim Daniëls van dienst zijn geweest zijn wat oubollig. Dat een spons diende om krijtletters van het schoolbord te wissen en hoe je moest knikkeren weten wij allemaal. Maar deze passages staan het plezier niet in de weg om die tijd ‘toen bijna alles nog heel anders was’ nog eens te herbeleven.

Uitgeverij: Prometheus

Pagina's: 242

Prijs: € 19,99

Beoordeling: 8